ความพร้อม เป็นปัจจัยสำคัญในการเลี้ยงลูกให้ได้ดี บางครอบครัวแม้ว่าการเงินจะดี แต่ถ้าเหตุปัจจัยอื่นๆ ไม่ดี การเลี้ยงลูกก็ย่อมจะดีได้ยาก เช่น พ่อแม่ไม่มีเวลาที่จะอยู่ใกล้ชิดลูก หรือพ่อแม่โง่เกินไป (เลี้ยงลูกไม่เป็น) เป็นต้น

           การที่จะให้เกิดความพร้อมขึ้นได้ ก็ด้วยการที่พ่อแม่จะต้องวางแผนครอบครัวไว้อย่างดีล่วงหน้าก่อน 2 ประการ คือ ก่อนแต่งงาน และก่อนที่จะมีลูก

           - ก่อนแต่งงาน ควรสร้างหลักฐานก่อน ถ้าตัวคนเดียวยังเลี้ยงไม่รอด ยังต้องพึ่งพ่อแม่ หรือคนอื่นอยู่ ก็อย่าหวังเลยว่า เมื่อแต่งงานแล้วชีวิตจะดีขึ้น คนที่คิดจะจับเสือมือเปล่า หวังน้ำบ่อหน้าหรือหวังว่าจะเป็น “หนูตกถังข้าวสาร” ด้วยการแต่งงานนั้นมีแต่จะเป็นที่รังเกียจของคู่ครองหรือญาติของคู่ครอง ทำให้เสียศักดิ์ศรีของความเป็นชายหรือหญิงเปล่าๆ

           - ก่อนที่จะมีลูก แม้ว่าเราจะพลาดในจุดแรกเหตุเพราะใจเร็วด่วนได้ ไม่ยับยั้ง ไม่รอบคอบ แต่ในจุดที่สองนี้ ก็ยังพอจะแก้ทัน นั่นคือ ควรป้องกันอย่าให้ลูกเกิดในช่วงที่เรายังชักหน้าไม่ถึงหลังเลย เพราะเด็กเขาไม่รับรู้เรื่องอะไรกะเราด้วยหรอก ถ้าหิวแกก็ร้องแต่จะกินท่าเดียวมันไม่ใช่ความผิดของแก มันเป็นความผิดของเรา ที่เรายังไม่พร้อมก็น่าที่จะป้องกันไว้ก่อน

           ในปัจจุบัน การคุมกำเนิดมีมากมายหลายแบบทำได้ทั้งชายหญิง และราคาก็ถูก แถมสะดวกมากด้วย ถ้าไม่มักง่ายหรือคิดสั้นเสียอย่างเดียว มันก็จะไม่มีปัญหาเรื่องการวางแผนครอบครัวเลย

           การเลี้ยงลูกที่ดี ควรจะต้องมีทั้งโอกาส ความรู้ และการเงินด้วย ถ้าขาดไปอย่างใดอย่างหนึ่งการเลี้ยงลูกก็จะดีได้ยาก

           - โอกาส แม่บ้านควรจะต้องเลี้ยงลูกเอง การปล่อยให้คนรับใช้เลี้ยง หรือโทรทัศน์เลี้ยงมันออกจะเสี่ยงมากเกินไป แม้แต่ปู่ย่าตายายก็ยังไม่น่าไว้ใจ แม้ว่าท่านจะมีประสบการณ์ดี แต่ส่วนมากท่านมักจะตามใจจนเสียเด็ก

           ความใกล้ชิดระหว่างพ่อแม่กับลูก เป็นสิ่งจำเป็นที่สุดสำหรับลูกที่กำลังอยู่ในวัยเจริญพันธุ์เพราะเด็กย่อมจะซึมซับอะไรได้ง่าย ถ้าไปซึมซับในสิ่งที่ผิดๆ เข้าไว้แล้ว ก็ย่อมจะแก้ภายหลังยาก พ่อแม่จึงควรจะสละเวลาให้แก่ลูกบ้าง อย่าคิดแต่เพียงว่าเรามีเงิน มีคนดูและให้อย่างปลอดภัยแล้วก็เลยไม่เอาใจใส่ เพราะอกใครจะอบอุ่นยิ่งไปกว่าอกของพ่อแม่เป็นไม่มีอีกแล้ว

           - ความรู้ พ่อแม่ควรมีความรู้ในการอบรมสั่งสอนลูกอย่างถูกต้องด้วย

           - การเงิน เงินแม้ว่าจะเป็นแก้วสารพัดนึกก็ตาม แต่เงินก็ไม่สามารถจะ
บันดาลให้คนดีหรือชั่วได้ หรือเงินไม่อาจจะแก้ความว้าเหว่ หรือเหงาของลูกได้ทุกกรณีไป เพราะคนเรามีทั้งกายและใจ

           การเลี้ยงลูกที่ดีนั้น เราจะต้องเลี้ยงเขาทั้งกายและใจไปพร้อมๆ กัน การโยนแต่เงินให้ลูกใช้อย่างไม่อั้นนั้น ย่อมจะทำให้เด็กเสียมากกว่าดี คือ จะทำให้เด็กใช้เงินมือเติบ ใช้อย่างไร้สาระ หรือใช้ทำลายตนเอง เช่น ซื้อสุรา บุหรี่ สิ่งเสพติด หรือเล่นเกมต่างๆ เป็นต้น พ่อแม่ควรจะแนะนำให้ลูกเห็นคุณค่าของเงินให้ใช้จ่ายแต่ในสิ่งที่จำเป็นแก่ชีวิตจริงๆ อย่าใช้ให้ทำลายตนเอง ซึ่งในปัจจุบันสินค้าส่วนเกินหรือที่มอมเมาเด็กมีมาก มักจะยั่วยุกิเลสตัณหาของเด็กในรูปและแบบต่างๆ ซึ่งเด็กไม่อาจจะแยกได้ว่าอะไรดีหรือชั่วมากน้อยแค่ไหน ?

           ถ้าท่านหวังที่จะให้เกิดความสุขกาย และสุขใจด้วยกันทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งฝ่ายพ่อแม่และลูกนั้น ก็ควรที่จะมีการวางแผนชีวิตไว้ก่อนการแต่งงาน และอีกขั้นตอนหนึ่งก็คือ หลังแต่งงานแล้ว เราควรจะให้ลูกเกิดมาในช่วงไหนจึงจะเกิดความพร้อมด้วยกันทุกฝ่าย ?

           ถ้าไม่มีการวางแผนชีวิตในอนาคตไว้อย่างดีก่อนแล้ว ในปัจจุบันนี้โอกาสที่ จะเสี่ยงก็มีค่อนข้างจะสูงมาก เพราะค่าครองชีพสูงขึ้นทุกวัน ถ้าเศรษฐฐานะไม่ดีจริงๆ แล้วครอบครัวอาจแพแตก หรือโรคประสาทมันจะถามหาเอาได้ง่ายๆ แม้ว่าบางครอบครัวจะมีเศรษฐฐานะดี แต่ลูกก็ยังอาจจะเป็นคนเลวได้ เหตุก็เพราะพ่อแม่ไม่มีหรือไม่ให้โอกาสได้อยู่ใกล้ชิดเขา และให้ความอบอุ่นกายและใจเขา เป็นต้น ฉะนั้น ในฐานะของสัมมาทิฐิชนหรือปัญญาจึงควรจะมีการวางแผนชีวิตไว้ก่อน อย่าชิงสุกก่อนห่าม การอดเปรี้ยวไว้กินหวานดังคำคนสมัยก่อนว่านั้น ยังเป็นมนต์ขลังที่คนหนุ่มสาวควรให้ความสนใจอยู่เสมอ

ลูกที่ไม่เลี้ยงพ่อแม่เมื่อแก่เฒ่า ไม่ควรนับว่าเป็นลูก
น เต ปุตฺตา เย น ภรนฺติ ชิณฺณํ

มหาสุตโสมชาดก 28/126